Three years of sampling across Magway and Mandalay shows that the average pH of a field hides the patches that actually limit yield. မကွေးနှင့် မန္တလေးတစ်လျှောက် သုံးနှစ်ကြာ နမူနာကောက်ယူမှုအရ ကွက်၏ ပျမ်းမျှ pH သည် အထွက်နှုန်းကို အကန့်အသတ်ဖြစ်စေသော နေရာများကို ဖုံးကွယ်ထားသည်။
Between the 2023 and 2026 dry seasons, our soil team analysed 1,860 samples from 412 fields in Nyaung-U, Kyaukpadaung, Myingyan, and Pakokku. Each field was sampled at five points in a diagonal, and each point was analysed separately before the results were averaged. That last decision turned out to matter more than anything else in the study.
A field with an average pH of 6.4 sounds fine for pulses. But an average of 6.4 can be made of four points at 6.8 and one point at 4.8 — a low patch beside a field drain, or where a compost heap stood for years, or where the topsoil was scraped during land levelling.
In our sample, 61 per cent of fields had a within-field range of more than 1.2 pH units. In 18 per cent of fields, the range exceeded 2.0 units. The low patches were not random. They clustered along field edges, near water outlets, and on the higher, eroded ground.
Pulses — chickpea, black gram, green gram, pigeon pea — depend on rhizobia for nitrogen. Rhizobia are sensitive to acidity. Below pH 5.5, nodulation falls sharply in most of the varieties grown here, and below 5.0 it can stop almost entirely. A plant in that patch stays pale and small no matter how much phosphorus is applied, because the phosphorus is also less available at low pH.
In 2025 we paired yield cuts with sample points in 38 chickpea fields. Plants in patches below pH 5.5 yielded an average of 34 per cent less than plants in the same field above pH 6.0. The farmer had applied the same seed, the same phosphorus, and the same irrigation to both.
Liming is expensive and slow, and it is easy to waste. Three findings shape our advice:
Not every household can afford separate analyses. There is a lower-cost approach that captures most of the value: sample the low patches and the good patches separately, mix each group, and send two samples instead of five. Ask the laboratory to report organic matter and phosphorus alongside pH. Those three numbers together explain most of the variation we see in pulse response.
For farmers who cannot reach a laboratory at all, a field test with a portable meter is better than nothing, provided the electrode is calibrated the same day and the soil is mixed with distilled water rather than the irrigation source. We run calibration sessions at the Nyaung-U office on the first Thursday of each month, open to any farmer or co-operative technician.
Our sample is biased toward fields that were already working with us, and toward fields where a pulse was planned. We do not yet have enough data on sesame, which appears to tolerate acidity better than chickpea but responds differently to liming. That is the next study, beginning in the 2027 dry season with 60 fields in Magway.
The full dataset, including the sampling protocol and the laboratory methods, is available on request for researchers and co-operative agronomists. We would rather be corrected than quoted.
၂၀၂၃ မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ခြောက်သွေ့ရာသီများအတွင်း ကျွန်ုပ်တို့၏ မြေဆီလွှာအဖွဲ့သည် ညောင်ဦး၊ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ မြင်းခြံနှင့် ပခုက္ကူရှိ ကွက် ၄၁၂ ကွက်မှ နမူနာ ၁,၈၆၀ ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့သည်။ ကွက်တစ်ကွက်ကို ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းအတိုင်း ငါးနေရာတွင် နမူနာကောက်ပြီး ရလဒ်များကို ပျမ်းမျှမချမီ နေရာတစ်ခုစီကို သီးခြား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်သည် လေ့လာမှုတွင် အခြားမည်သည့်အရာထက်မဆို အရေးကြီးသည်ဟု ထွက်ပေါ်လာသည်။
ပျမ်းမျှ pH ၆.၄ ရှိသော ကွက်သည် ပဲသီးနှံအတွက် ကောင်းသည်ဟု ထင်ရသည်။ သို့သော် ပျမ်းမျှ ၆.၄ သည် နေရာလေးခုတွင် ၆.၈ နှင့် တစ်နေရာတွင် ၄.၈ ဖြစ်နိုင်သည် — ကွက်ရေမြောင်းဘေး၊ နှစ်များစွာ ကွန်ပိုစ့်ပုံ ရှိခဲ့သည့်နေရာ သို့မဟုတ် မြေညှိစဉ် မြေသားဖျက်ခံရသည့်နေရာ ဖြစ်နိုင်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ နမူနာတွင် ကွက် ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကွက်တွင်း pH ကွာဟမှု ၁.၂ ယူနစ်ထက် ပိုရှိသည်။ ကွက် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းတွင် ကွာဟမှုသည် ၂.၀ ယူနစ်ထက် ကျော်သည်။ နိမ့်သော နေရာများသည် ကျပန်း မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် ကွက်အနားသတ်များ၊ ရေထွက်ပေါက်များနှင့် မြင့်ပြီး တိုက်စားခံရသော မြေများတွင် စုစည်းနေသည်။
ပဲသီးနှံများ — ကုလားပဲ၊ မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစင်းငုံ — သည် နိုက်ထရိုဂျင်အတွက် ရိုင်ဇိုဘီယာအပေါ် မှီခိုသည်။ ရိုင်ဇိုဘီယာသည် အက်စစ်ဓာတ်ကို ခံနိုင်ရည် နည်းသည်။ pH ၅.၅ အောက်တွင် ဤဒေသတွင် စိုက်ပျိုးသော မျိုးအများစု၏ အမြစ်ဖုဖြစ်ပေါ်မှု သိသိသာသာ ကျဆင်းပြီး pH ၅.၀ အောက်တွင် လုံးဝနီးပါး ရပ်တန့်နိုင်သည်။ ထိုနေရာရှိ အပင်သည် ဖော့စဖရပ်မည်မျှ ကျွေးသည်ဖြစ်စေ ဖျော့တော့ပြီး ငယ်နေမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဖော့စဖရပ်သည်လည်း pH နိမ့်ချိန်တွင် ရရှိနိုင်မှု နည်းသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကုလားပဲကွက် ၃၈ ကွက်၏ နမူနာနေရာများနှင့် အထွက်နှုန်း ဖြတ်တောက်မှုများကို တွဲခဲ့သည်။ pH ၅.၅ အောက် နေရာများရှိ အပင်များသည် တူညီသောကွက်အတွင်း pH ၆.၀ အထက် နေရာရှိ အပင်များထက် ပျမ်းမျှ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း အထွက်နည်းသည်။ တောင်သူသည် နှစ်နေရာစလုံးတွင် မျိုးစေ့၊ ဖော့စဖရပ်နှင့် ရေကို အတူတူ ကျွေးခဲ့သည်။
ထုံးကျွေးခြင်းသည် ကုန်ကျစရိတ်များပြီး နှေးကွေးသည်။ အလွယ်တကူလည်း ဖြုန်းတီးနိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အကြံပြုချက်ကို ပုံဖော်သည့် တွေ့ရှိချက် သုံးခု ရှိသည် —
အိမ်ထောင်စုတိုင်း သီးခြား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု မတတ်နိုင်ပါ။ တန်ဖိုးအများစုကို ရရှိစေမည့် ကုန်ကျသက်သာသော နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိသည် — နိမ့်သောနေရာများနှင့် ကောင်းသောနေရာများကို သီးခြားနမူနာကောက်ပြီး အုပ်စုတစ်ခုစီကို ရောစပ်ကာ ငါးခုအစား နမူနာနှစ်ခု ပို့ပါ။ ဓာတ်ခွဲခန်းကို pH နှင့်အတူ အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းနှင့် ဖော့စဖရပ် ဖော်ပြရန် တောင်းပါ။ ထိုကိန်းသုံးခုက ပဲသီးနှံ တုံ့ပြန်မှုတွင် ကျွန်ုပ်တို့ မြင်ရသော ကွာဟမှု အများစုကို ရှင်းပြသည်။
ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ လုံးဝ မရောက်နိုင်သော တောင်သူများအတွက် ခရီးဆောင် မီတာဖြင့် ကွင်းပြင်စစ်ဆေးမှုသည် ဘာမှမလုပ်ခြင်းထက် ပိုကောင်းသည်။ သို့သော် အီလက်ထရုတ်ကို ထိုနေ့တွင်ပင် ချိန်ညှိပြီး မြေကို ဆည်ရေမဟုတ်ဘဲ ပေါင်းခံရေနှင့် ရောစပ်ရမည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ညောင်ဦးရုံးတွင် လစဉ် ပထမကြာသပတေးနေ့တိုင်း ချိန်ညှိခြင်း သင်တန်းကို ကျင်းပပြီး တောင်သူ သို့မဟုတ် သမဝါယမ နည်းပညာရှင် မည်သူမဆို တက်ရောက်နိုင်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ နမူနာသည် ကျွန်ုပ်တို့နှင့် လုပ်ကိုင်ပြီးသော ကွက်များနှင့် ပဲသီးနှံ စိုက်ရန် စီစဉ်ထားသော ကွက်များဘက်သို့ ဘက်လိုက်နေသည်။ နှမ်းအတွက် အချက်အလက် လုံလောက်စွာ မရှိသေးပါ။ နှမ်းသည် အက်စစ်ဓာတ်ကို ကုလားပဲထက် ပိုခံနိုင်ပုံရသော်လည်း ထုံးကျွေးမှုအပေါ် တုံ့ပြန်ပုံ ကွဲပြားသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၇ ခြောက်သွေ့ရာသီတွင် မကွေးရှိ ကွက် ၆၀ ဖြင့် စတင်မည့် နောက်ထပ် လေ့လာမှု ဖြစ်သည်။
နမူနာကောက်ယူသည့် လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဓာတ်ခွဲခန်း နည်းလမ်းများ အပါအဝင် အချက်အလက် အစုံအလင်ကို သုတေသီများနှင့် သမဝါယမ စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်များအတွက် တောင်းခံနိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကိုးကားခံရခြင်းထက် ပြုပြင်ခံရခြင်းကို ပိုနှစ်သက်သည်။
Produced by the Generous Agri field team, Nyaung-U. Reviewed for agronomic accuracy by Daw Aye Aye Myint, Soil Health Lead.ညောင်ဦးရှိ ဂျင်နရပ်စ် အဂရီ ကွင်းဆင်းအဖွဲ့မှ ရေးသားသည်။ မြေဆီလွှာကျန်းမာရေး ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အေးအေးမြင့်က စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ တိကျမှုအတွက် ပြန်လည်စစ်ဆေးသည်။
Five seasons of data from 214 paddy plots suggest that water retention is a soil property before it is an irrigation problem. စပါးကွက် ၂၁၄ ကွက်မှ ရာသီငါးခု၏ အချက်အလက်များအရ ရေထိန်းနိုင်စွမ်းသည် ဆည်ရေသွင်းရေး ပြဿနာမဟုတ်မီ မြေဆီလွှာ၏ ဂုဏ်သတ္တိ ဖြစ်သည်။
Thirty-two plots, two seasons, one conclusion: AWD saves water without costing yield — but only when the soil can hold what is left. ကွက် ၃၂ ကွက်၊ ရာသီနှစ်ခု၊ ကောက်ချက်တစ်ခု — ရေစိုခြောက်လှည့်ပတ်စိုက်ပျိုးခြင်းက အထွက်မလျော့ဘဲ ရေသက်သာစေသည်။ သို့သော် ကျန်ရေကို မြေက ထိန်းနိုင်မှသာ။
